De Scheldebrug en de spoorlijn Mechelen-Terneuzen

De Scheldebrug tussen Temse en Bornem en spoorlijn 54 Mechelen-Terneuzen vormden een belangrijke noord-zuidverbinding voor steenkool uit het bekken van Charleroi en voor internationaal transport. De lijn werd aangelegd en geëxploiteerd door de Société Anonyme du Chemin de Fer International de Malines à Terneuzen, opgericht in 1861. Ook de gemeentebesturen van Sint-Niklaas, Temse, Bornem, Puurs en Willebroek steunden de financiering.

Het traject Mechelen-Bornem ging op 28 juli 1870 open voor reizigers. De eerste Scheldebrug bij Temse (343 meter), ontworpen door de Franse ingenieur Gustave Eiffel, werd op 30 november 1870 in gebruik genomen. Het was in de eerste plaats een spoorbrug, met langs weerszijden een tolpad voor voetgangers en dieren. In 1871 was de hele internationale verbinding Mechelen-Terneuzen in dienst.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de brug ernstig beschadigd: in oktober 1914 door terugtrekkende Belgische troepen, later opnieuw in 1918. De Duitsers herstelden haar tijdelijk; pas in maart 1924 was ze weer volledig bruikbaar voor grootschalig spoorverkeer. In mei 1940 werd de brug om strategische redenen opgeblazen. De huidige verkeersbrug (N16) opende in 1955; zij is langer (ongeveer 365 meter) en ligt grotendeels op Bornems grondgebied (de gemeentegrens loopt midden in de Schelde).

De private maatschappij M-T werd na de Tweede Wereldoorlog opgeslorpt: in 1948 ging de exploitatie naar NMBS (België) en NS (Nederland), in 1951 werd de vennootschap ontbonden. Het noordelijke deel Sint-Niklaas-Terneuzen verdween stapsgewijs (reizigersverkeer 1951-1952, goederen later; het tracé is grotendeels opgebroken of omgevormd tot fietspad). Het Belgische restant Mechelen-Bornem-Puurs-Sint-Niklaas blijft als spoorlijn 54 in gebruik bij de NMBS (geëlektrificeerd in 1985).

Bronnen: Wikipedia Spoorlijn 54, Inventaris/erfgoedliteratuur over de Temsebrug, lokale jubileuminfo 150 jaar M-T.